Werken in de zorg zonder diploma: bedreiging of nieuwe kans voor de sector?

Het personeelstekort in de Nederlandse zorg is een grote uitdaging. De vraag naar zorgmedewerkers neemt toe, zeker met de vergrijzing en de toenemende aandacht voor de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Dit roept een belangrijke vraag op: is het mogelijk en verantwoord om in de zorg te werken zonder een volledig diploma?

De zorgvraag oplossen met werknemers zonder diploma

Hoewel gespecialiseerde opleidingen noodzakelijk zijn voor veel medische functies (denk aan een verpleegkundige of arts), is er een groeiende behoefte aan ondersteunend personeel en mensen die een brug kunnen slaan tussen de patiënt en de formele zorg. Dit is waar de zogenaamde zij-instromers in de zorg en ongediplomeerde medewerkers van grote waarde kunnen zijn, er zijn dan ook veel zorg vacatures voor mensen zonder diploma.

Maar is het wel verantwoord? Op het eerste gezicht klinkt werken in de zorg zonder diploma risicovol. Echter, de rollen die zonder diploma worden vervuld, zijn zelden complexe medische taken. Veel functies richten zich op het welzijn van de patiënt, de dagelijkse begeleiding, en logistieke taken. Denk aan:

• Woonbegeleiders in de GGZ of gehandicaptenzorg: Helpen bewoners bij het structureren van hun dag, maar voeren geen complexe handelingen uit.
• Thuiszorgmedewerkers: Bieden ondersteuning aan mensen die hulp nodig hebben in hun dagelijkse leven. Voorbeelden hiervan zijn onder andere persoonlijke verzorging, huishoudelijke taken en begeleiding naar het toilet.
• Ouderenzorgmedewerkers: Ondersteunen bij Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen, zoals hulp bij opstaan, aan- en uitkleden, wassen, toiletbezoek en eten.
• Triagist huisartsenpost: Hebben telefonisch contact met een zorgvrager. Aan de hand van een (telefoon)gesprek bepalen zij de ernst van de situatie en of er daadwerkelijk actie ondernomen moet worden.

Deze functies, vaak op mbo-niveau 1 of 2, vragen vooral om menselijke kwaliteiten: inlevingsvermogen, geduld, stressbestendigheid en een hart voor mensen. Een belangrijke toevoeging is dat de ongediplomeerde werknemers wel een zorggerelateerde opleiding volgen.

De rol van training en begeleiding

De kritische noot bij werken zonder diploma is de borging van kwaliteit en veiligheid. Dit wordt opgelost door twee belangrijke pijlers:

1. Strikte afbakening van taken: Zonder de juiste opleiding mag je simpelweg geen voorbehouden handelingen uitvoeren, zoals injecteren of medicatie delen. De taken zijn duidelijk afgestemd op het niveau van de werknemer.
2. Intensieve begeleiding en opleiding op de werkplek: Veel zorgorganisaties bieden interne trainingen en korte cursussen aan, vaak al voordat je start. Daarnaast werken ongediplomeerde werknemers altijd onder de verantwoordelijkheid van gediplomeerde professionals, die coachen en controleren. Ongediplomeerde werknemers zijn een extra paar handen en ogen, maar de eindverantwoordelijkheid ligt bij de gediplomeerde collega.

Er zijn volop mogelijkheden voor een werk-leertraject (BBL), zoals bij Aethon. Mensen die kiezen voor werken en leren in de zorg, komen bij Aethon in dienst, volgen een erkende opleiding van zorgopleider SVOZ en krijgen direct betaald. Deze zogenoemde zij-instromers zijn vanaf het begin onderdeel van het team, terwijl zij stap voor stap hun officiële diploma behalen. Dit is een win-winsituatie: de zorgorganisatie krijgt snel gemotiveerd personeel, en de medewerker krijgt een betaalde opleidingskans.

Een betekenisvolle toekomst

De instroom van ongediplomeerd personeel klinkt op het eerste gezicht wellicht onverantwoord, maar het vermindert direct de hoge druk in de zorg. Tegelijkertijd is het een duurzame oplossing: deze mensen laten zich immers omscholen, of doen dit werk als bijbaan naast hun studie. Het vooruitzicht is dat deze mensen als gediplomeerde en ervaren professionals in de sector zullen blijven werken.

Werken in de zorg zonder een voorafgaand diploma is dus zeker mogelijk. Het is een kans voor mensen die een carrièreswitch willen maken naar een betekenisvolle sector, en een slimme strategie voor de zorg om het enorme personeelstekort aan te pakken. Het belangrijkste is dat elke ongediplomeerde werknemer de juiste begeleiding, training en de mogelijkheid tot verdere scholing krijgt om veiligheid binnen de sector te garanderen en de werknemers de regie over de eigen zorgcarrière te geven.