De ziekte van Parkinson: oorzaken, symptomen en behandeling

Veel mensen hebben ongetwijfeld weleens gehoord van de ziekte van Parkinson. Maar wat de ziekte precies inhoudt, hoe deze ontstaat en wat het verloop is, daarover is niet veel algemene kennis. Bovendien zijn de gevolgen van de ziekte niet altijd direct zichtbaar en verschilt het verloop sterk van patiënt tot patiënt. Wat weten we eigenlijk over parkinson, wat zijn de symptomen, wie krijgt de ziekte en welke behandelmogelijkheden zijn er? 

Wat is de ziekte van Parkinson?

De ziekte van Parkinson is een zeer complexe hersenziekte, die zich bij iedere patiënt anders uit. Mannen en vrouwen kunnen erdoor getroffen worden. Ook is de ziekte niet leeftijdsgebonden: jong en oud kan met parkinson te maken krijgen. Daarom gebruikt de medische wereld ook de term parkinsonisme: een verzamelnaam voor symptomen die kunnen voorkomen bij parkinson, maar ook andere oorzaken kunnen hebben zoals aan parkinson-verwante ziektes, een slechte doorbloeding van de hersenen, medicijngebruik of blootstelling aan bijvoorbeeld pesticiden. 

Wat zijn de eerste symptomen van parkinson?

Vroege klachten bij de ziekte van Parkinson zijn trillen (tremor), langzame bewegingen, rigide lichaamsdelen (stijfheid) en instabiliteit. Nog eerder treden soms verminderde reuk, depressie, slaapstoornissen of obstipatie op. Dit zijn echter aspecifieke klachten, waardoor een diagnose in het vroegste stadium bijna altijd uitblijft.

En omdat symptomen per patiënt verschillen, blijft het hoe dan ook lastig om de ziekte bij iemand vast te stellen.

Wie krijgt de ziekte van Parkinson?

Iedereen kan de ziekte van Parkinson krijgen. Het is niet gender- of leeftijdsgebonden. Desondanks vallen de meeste diagnoses onder de leeftijdsgroep 50- tot 70-jarigen en het risico op parkinson is groter onder mannen dan vrouwen. Nieuw onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Radboudumc toont aan dat ook hoogopgeleiden en inwoners van Noord-Nederland een verhoogde kans op de ziekte hebben. Zo komt de ziekte vaker voor in Friesland en Groningen dan bijvoorbeeld in Zeeland. Maar waarom? Dat is niet duidelijk.

Ook blijkt er een verband te zijn tussen parkinson en pesticiden. Mensen die langdurig zijn blootgesteld aan bestrijdingsmiddelen hebben een hoger risico op parkinson. Dat zijn onder meer tuinders, boeren en bewoners van land- of tuinbouwgebieden. Fijnstof kan bij langdurige blootstelling ook leiden tot het ontstaan van de ziekte van Parkinson.

Bij slechts een klein deel van de patiënten speelt erfelijkheid een rol. Een internationaal onderzoek onder 856 volwassenen toont daarnaast aan dat volwassenen met het 22q11.2-deletiesyndroom een sterk verhoogd risico op de ziekte hebben. Bijna 1 op de 50 in de deelnemersgroep had parkinson. Dat is ruim 25 keer vaker dan de algemene bevolking. 

Hoe wordt de ziekte van Parkinson vastgesteld?

Een eerste afspraak over klachten vindt plaats bij de huisarts. Als die vermoedt dat er sprake is van parkinson, volgt een verwijzing naar een neuroloog in het ziekenhuis. Deze medisch specialist stelt vragen over klachten en onderzoekt het lichaam. Soms is aanvullend onderzoek nodig, zoals een MRI-scan. In enkele gevallen kan ook een DaT-scan (Dopamine Transporter) worden gemaakt. Dit is met name het geval als de arts twijfelt over de oorzaak van de klachten. 

Een 100 procent definitieve diagnose is nog altijd niet te stellen. Daarom houden artsen ook goed in de gaten hoe iemand reageert op medicatie tegen parkinson. Slaan ze aan? Dan is het vrijwel zeker dat het inderdaad om de hersenziekte gaat. 

Welke behandelingen zijn er bij parkinson?

Behandeling van parkinson kan bestaan uit paramedische zorg zoals fysiotherapie, ergotherapie, diëtetiek of logopedie, maar ook uit medicijnen en innovatieve therapieën. Ook wordt sporten steeds vaker ingezet om de progressie van parkinson te vertragen. 

Fysiotherapie bij mensen met de ziekte van Parkinson is gericht op het voorkomen, stabiliseren of verminderen van bewegingsproblemen. Een diëtist kan klachten en problemen gerelateerd aan voeding helpen voorkomen of verminderen. En omdat gewichtsverlies of -toename en obstipatie vaak voorkomen, kan een diëtist daar ook bij helpen. Door de aandoening kan het door verminderde verstaanbaarheid, gebrek aan vocabulair of het volgen van gesprekken moeilijker zijn om gesprekken te voeren. Een logopedist kan daarbij helpen. 

Er is een waslijst aan medicijnen beschikbaar voor mensen met parkinson, waarvan de sterkst werkzame levodopa is. Het lichaam zet dit medicijn om in dopamine, waardoor het tekort in de hersenen wordt aangevuld. Patiënten voelen zich hierdoor minder stijf. De volledige medicijnlijst vind je hier. Onder geavanceerde en innovatieve therapieën vallen onder meer diepe hersenstimulatie, adaptieve diepe hersenstimulatie en speciale levodopapompen. 
Sport en leefstijl kunnen ook worden gebruikt in de strijd tegen parkinson, maar over de effecten hiervan is nog niet veel bekend. Het Radboudumc onderzoekt ook twee leefstijlbehandelingen die in de toekomst kunnen worden ingezet ter behandeling van de ziekte.