Wat is verward of onbegrepen gedrag?

In 2025 is het aantal incidenten met personen met verward of onbegrepen gedrag gestegen naar een recordhoogte. Nu komt de politie hier nog te vaak voor in actie, terwijl het eigenlijk een zorgtaak is. Maar waarom is dat zo? Wat wordt er eigenlijk bedoeld met verward of onbegrepen gedrag? 

Steeds vaker lezen we over verward gedrag, verwarde personen of mensen met onbegrepen gedrag. Wat daaronder valt, hangt af van verschillende factoren. Volgens Trimbos-instituut kun je dan ook niet spreken over ‘de’ groep personen met verward gedrag, omdat het in verschillende vormen voorkomt en diverse achtergronden heeft. 

Hoe ontstaat verward gedrag? 

Wel is duidelijk dat het gaat om mensen die geen grip meer hebben op hun leven of deze dreigen te verliezen. Daardoor kunnen ze gevaarlijk zijn voor zichzelf of anderen. Het verlies van grip op het leven kan ontstaan door psychische of psychiatrische problemen, verslavingen, dementie of een licht verstandelijke beperking. Levensproblemen als dakloosheid, ernstige schulden of het verlies van naasten kunnen hier ook aan bijdragen. 

Kenmerken verward of onbegrepen gedrag

Verward of onbegrepen gedrag kun je aan diverse kenmerken herkennen, bijvoorbeeld wanneer iemand veel in zichzelf praat, op straat schreeuwt, zijn of haar huis verwaarloost of ‘s nachts veel lawaai maakt. Soms vertoont iemand psychotische kenmerken. Ook komt het voor dat de persoon om hulp vraagt vanwege een gebrek aan geld. Soms lukt het niet om de post te lezen, in gevallen van bijvoorbeeld een (licht) verstandelijke beperking. 

Ook oudere personen met dementie kunnen als verward of onbegrepen worden gezien. Dan lopen ze met blote voeten op straat of vergeten ze hun sleutels uit de voordeur te halen. Ook overmatige drugs- en drankgebruikers kunnen gevaarlijk gedrag vertonen of overlast geven, wat onder verward gedrag geschaard kan worden. 

Vaak is er dus een duidelijke oorzaak voor het gedrag, al is dat niet altijd goed zichtbaar. Verwarde personen zijn vaak ook eigenlijk niet verward, maar in acute zorgnood. In de meeste gevallen vormen ze vooral een risico voor zichzelf en in mindere mate voor anderen.

Aanpak verward of onbegrepen gedrag

De politie, zorg, wijkteams en hulpverleners werken samen om mensen met verward of onbegrepen gedrag te ondersteunen. Vaak gebeurt dit op regionaal niveau, met een regierol voor gemeenten. De overheid werkt aan een aanpak voor de kleine groep mensen met verward of onbegrepen gedrag dat ernstig, gevaarlijk of ontwrichtend gedrag vertoont. Ook komt er een ketenveldnorm voor persoonsgerichte zorg en financiering voor kwetsbare personen, zodat zorgwekkende signalen vroegtijdig in beeld komen en kunnen worden aangepakt. 

De overheid wil ook meer zicht krijgen op personen met een extra (zorg)behoefte, bijvoorbeeld bij multiproblematiek. Zo kunnen gemeenten hun voorzieningen daar beter op inrichten. Sinds 2020 kunnen mensen hun zorgen over kwetsbare of verwarde personen kwijt bij het landelijk Meldpunt Zorgwekkend Gedrag. Dit meldpunt onderzoekt dan of en welke hulp nodig is. 

Meestal is de politie als eerste ter plekke bij meldingen over verward of onbegrepen gedrag, maar de personen waarover die meldingen gaan horen niet in een politieauto. Steeds vaker zetten regio’s daarom speciale ambulances, zogenoemde psycholances, in. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), Inspectie Justitie en Veiligheid (IJV) en het Toezicht Sociaal Domein (TSD) pleitten eind 2025 voor meer mogelijkheden voor zorgmedewerkers en agenten om in te grijpen bij verward gedrag. Ook moeten er meer behandelplekken komen en is vaker bemoeizorg nodig.

Het kabinet introduceert tot slot een extra zorgmaatregel die rechters in staat stelt om iemand maximaal twee jaar in een beveiligde forensische kliniek te laten opnemen. Dit zorgt ervoor dat mensen met verward, onvoorspelbaar of gevaarlijk gedrag na een delict passende intensieve zorg krijgen én dat het op straat veiliger is, althans dat is de intentie van het kabinet. Een tbs-opname is vaak niet nodig gezien hun onderliggende problemen, maar tegelijkertijd horen ze ook niet in de reguliere ggz. Zij zijn immers vaak niet echt verward, maar hebben een zorgbehoefte en soms een hoog veiligheidsrisico. Deze maatregel gaat dit jaar in consultatie, waarbij iedereen suggesties kan doorgeven voor aanpassingen van de maatregel.

Wat kun je zelf doen? 

Maak je je zorgen om iemand thuis of op straat die verward of onbegrepen gedrag vertoont? Volgens ggz-instelling Dimence kun je diegene aanspreken door te vragen hoe het gaat en wat hij of zij nodig heeft. Soms is het lastig om in te schatten of iemand hulp nodig heeft; daarom kan je zonder spoed bellen naar politienummer 0900-8844 en bij acute nood naar 112. Als er geen acute zorgen zijn, kun je ook op landelijk of regionaal niveau een melding doen. De Rijksoverheid heeft het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag, maar in de regio Deventer, Zwolle en Twente zijn bijvoorbeeld ook meldpunten: Meldpunt Bijzondere Zorg, Team VIA en Meldpunt Verward Gedrag Twente.

Voor zorgprofessionals zijn er trainingen en e-learnings, onder meer te volgen via het Trimbos-instituut. Meer weten hierover? Klik dan hier.