Groninger gemeenten moeten vanaf 2026 actief beleid voeren om zelfdodingen te voorkomen

Vanaf 1 januari 2026 worden gemeenten wettelijk verantwoordelijk voor het voorkomen van zelfdoding. Met de inwerkingtreding van de Wet Integrale Suïcidepreventie moeten alle gemeenten eigen beleid ontwikkelen, ook als dat nu nog ontbreekt. In Groningen is die voorbereiding nog in volle gang. Dit meldt RTV Noord.

In 2024 overleden in de provincie 86 mensen door zelfdoding, blijkt uit cijfers van het CBS. Omgerekend naar het aantal inwoners is Groningen daarmee de provincie met de hoogste aantallen. Toch bevinden de tien Groningse gemeenten zich nog in de verkennende fase als het gaat om concrete maatregelen.

Gemeenten zoeken naar gezamenlijke aanpak

De gemeenten werken samen met de GGD aan een regionaal plan. In een gezamenlijke reactie laten zij weten dat zij in de loop van 2026 specifiek beleid willen presenteren. Ze onderzoeken hoe zij gezamenlijk sterker kunnen staan en hoe een regionale aanpak vorm kan krijgen.

Volgens een vertegenwoordiger van 113 Zelfmoordpreventie lopen de Groningse gemeenten daarmee niet achter op de rest van het land. Slechts een klein deel van de Nederlandse gemeenten heeft op dit moment al uitgewerkt beleid. Dat is volgens haar logisch: de wettelijke verplichting én de bijbehorende middelen – tien miljoen euro voor alle gemeenten samen – worden pas per 2026 beschikbaar.

Grote maatschappelijke opgave

In 2024 overleden landelijk 1.849 mensen door zelfdoding, gemiddeld vijf per dag. Onder jongvolwassenen tot dertig jaar is het de belangrijkste doodsoorzaak. Dagelijks doen ongeveer honderd mensen een poging, waarvan er gemiddeld veertig op de spoedeisende hulp belanden.

Dat Groningen relatief hoge cijfers kent, hangt volgens deskundigen samen met de bevolkingssamenstelling. Onder studenten en agrariërs komt suïcide vaker voor dan gemiddeld.

113 Zelfmoordpreventie benadrukt dat gemeenten een sleutelrol spelen. Een groot deel van de mensen met suïcidale gedachten is niet in beeld bij de zorg, maar mogelijk wel bij andere lokale partners zoals huisartsen, sportverenigingen of welzijnsorganisaties.

Wat gemeenten kunnen doen

Gemeenten mogen zelf bepalen hoe zij hun preventiebeleid vormgeven. Om hen op weg te helpen heeft 113 een stappenplan opgesteld.

De eerste stap is het verkleinen van risico’s in de fysieke omgeving, bijvoorbeeld door gevaarlijke locaties veiliger te maken. Daarnaast kunnen publiekscampagnes helpen om het gesprek over suïcidale gedachten minder beladen te maken.

Ook het trainen van ‘gatekeepers’ – professionals en vrijwilligers die signalen kunnen herkennen – is een belangrijk onderdeel. Denk aan huisartsen, schuldhulpverleners of docenten. Uit cijfers blijkt dat veel mensen die overlijden door zelfdoding kort daarvoor nog contact hadden met hun huisarts. Mensen met schulden hebben bovendien vaker suïcidale gedachten.

Verder kunnen gemeenten zich richten op specifieke risicogroepen, zoals studenten of mensen in de agrarische sector. Professionals die regelmatig op het erf komen, zoals dierenartsen of adviseurs, kunnen daarbij een belangrijke rol spelen.

Tot slot is samenwerking cruciaal. Door afspraken te maken tussen formele en informele netwerken – van familie en vrienden tot wijkteams, kerken en hulpverleners – kan een vangnet ontstaan dat eerder in beeld komt wanneer het niet goed gaat.