In Schagen krijgen suïcidale jongeren juist meer autonomie: een omstreden maar groeiende behandelvisie

In een klein behandelhuis in Schagen wonen vier jongeren die kampen met suïcidale gedachten en eerdere pogingen. De aanpak is opvallend: begeleiders grijpen zo min mogelijk in en geven bewoners juist veel ruimte en verantwoordelijkheid. De methode wijkt sterk af van de gebruikelijke werkwijze in de geestelijke gezondheidszorg, maar volgens betrokkenen kan het voor deze specifieke groep jongeren werken. Dit meldt Trouw.

De jongeren die hier verblijven, hebben vaak een lange geschiedenis van onveilige thuissituaties, eerdere opnames en herhaalde crisismomenten. Een van hen vertelt dat zij jarenlang van instelling naar instelling werd verplaatst en zich nergens gezien voelde. In het behandelhuis in Schagen ervaart zij voor het eerst dat zij zelf mag aangeven wat ze nodig heeft.

Een behandelhuis dat draait op vertrouwen

Sinds 2022 is een kinder- en jeugdpsychiater verbonden aan het huis. Acht jongeren zijn er inmiddels behandeld; volgens hem heeft geen van hen tijdens of na de behandeling opnieuw een poging gedaan. De kern van de aanpak is dat jongeren niet worden beperkt, maar juist autonomie krijgen.

Begeleiders zijn aanwezig, maar nemen niet automatisch de regie over. Jongeren mogen gamen, drinken en zelf bepalen wanneer ze praten. Zelfs bij risicovol gedrag wordt niet direct ingegrepen; de gedachte is dat vertrouwen en nabijheid meer effect hebben dan controle.

Autonomiebevorderend beleid

De methode sluit aan bij een bredere beweging binnen de ggz, waarin patiënten worden gezien als competente personen die tijdelijk in crisis zijn. De behandelaar staat naast de jongere, niet erboven. Deze benadering is nog relatief nieuw en wordt weinig toegepast.

Volgens de psychiater is het een reactie op situaties waarin jongeren juist slechter uit een opname komen door strikte regels, gebrek aan inspraak of isolatiemaatregelen. Tegelijkertijd erkennen deskundigen dat deze aanpak niet voor iedereen geschikt is en dat er duidelijke richtlijnen nodig zijn om misstanden te voorkomen.

Toenemende urgentie

Het aantal jongeren dat overlijdt door zelfdoding stijgt al vijftien jaar. In 2024 ging het om 312 jongeren tot dertig jaar. Vooral onder jonge vrouwen is de toename zichtbaar. Pogingen komen veel vaker voor dan overlijdens, en worden het vaakst gedaan door jongeren.

Onderzoekers benadrukken dat er nooit één oorzaak is. Interne kwetsbaarheden, zoals trauma of psychische problemen, spelen een rol, maar ook externe factoren zoals prestatiedruk, eenzaamheid, financiële zorgen en gebrek aan perspectief.

Kritiek op bestaande zorg

Volgens 113 Zelfmoordpreventie is er nog veel te verbeteren in de reguliere zorg. Naasten worden niet altijd betrokken, veiligheidsplannen ontbreken regelmatig en mentale nazorg na een poging is niet vanzelfsprekend. Ook scholen hebben vaak geen protocol voor suïcidepreventie.

De organisatie startte in 2024 een landelijke campagne om het taboe op praten over suïcidale gedachten te doorbreken. Veel mensen vinden het moeilijk om het gesprek aan te gaan, terwijl openheid volgens deskundigen juist kan helpen.

Jongeren die nergens anders terechtkunnen

Het behandelhuis in Schagen vangt jongeren op die elders vaak zijn afgewezen. Sommigen hebben langdurig in isolatie gezeten of tientallen keren te horen gekregen dat er geen plek voor hen was. De psychiater ziet dat veel instellingen terugschrikken voor jongeren die aangeven dat ze dood willen, waardoor zij juist minder passende hulp krijgen.

In Schagen proberen begeleiders anders te reageren. Ze blijven beschikbaar, maar laten jongeren zelf aangeven wat ze nodig hebben. Dat vraagt veel van het team: ingrijpen is alleen aan de orde als het echt niet anders kan.

Grenzen en dilemma’s

De aanpak roept vragen op. Kunnen jongeren in crisis altijd zelf bepalen wat goed voor hen is? Hoeveel risico is verantwoord? Begeleiders geven aan dat het soms moeilijk is om niet direct in te grijpen, zeker bij zelfbeschadiging of medicatiegebruik. Toch zien zij dat jongeren door de ruimte die ze krijgen leren om eerder hulp te vragen.

Vooruitkijken

Een van de bewoners vertelt dat zij inmiddels een half jaar geen zelfbeschadiging heeft gepleegd en werkt aan een toekomst met begeleid wonen, meer tijd voor haar paard en een opleiding tot ervaringsdeskundige. Ze wil jongeren helpen die voor het eerst met suïcidale gedachten worstelen, zodat zij niet dezelfde weg hoeven af te leggen.

Het behandelhuis heeft inmiddels een wachtlijst van vijftien jongeren. Nieuwe plekken zijn moeilijk te vinden door tekorten in begeleid wonen en sociale huur. De psychiater zou graag uitbreiden, maar loopt tegen de grenzen van het systeem aan.